Is zorg taak voor de familie of voor de overheid?

Ingediend door m.de.klerk@scp.nl op do, 01/30/2020 - 16:59

De overheid wil dat we zoveel mogelijk ons eigen netwerk inschakelen als we hulp nodig hebben. Maar willen mensen dat wel? En wanneer wel en niet? Het Sociaal en Cultureel Planbureau doet veel onderzoek naar mantelzorg, de zorg voor hulpbehoevende naasten.

Laten we beginnen met vast te stellen dat heel veel mensen (ongeveer een derde van de 16-plussers, ruim 4 miljoen Nederlanders) mantelzorg geven. Gemiddeld doen zij dat ruim zeven uur per week, gedurende gemiddeld vijf jaar. Zij helpen vooral ouders en gezinsleden, maar ook vrienden of buren. Circa 80% van de mantelzorgers vindt het fijn en vanzelfsprekend om voor een naaste te zorgen. Twee derde zegt te helpen omdat het zo hoort (helpers van familie vinden dat iets vaker dan helpers van vrienden of buren). Hoewel mantelzorg nooit kan worden verplicht, ervaren sommige mantelzorgers het wel zo: een deel helpt iemand omdat er niemand anders beschikbaar is of de hulpbehoevende alleen door deze mantelzorger geholpen wil worden. Vooral helpers van kinderen en van partners noemen dit relatief vaak.

Als we aan mensen vragen of ze de zorg voor hulpbehoevende ouders vooral een taak voor de familie of vooral een taak voor de overheid vinden, dan zegt ongeveer twee derde dat ze het vooral een overheidstaak vinden. En als we de stelling voorleggen ‘Als mensen vanwege een langdurige ziekte of beperking hulp nodig hebben moeten zij deze hulp zoveel mogelijk van familie, vrienden of buren krijgen’ is slechts een kwart het ermee eens (de helft is het er niet mee eens en een kwart is neutraal).

Mensen vinden de zorg dus vooral een overheidstaak, maar geven in praktijk vaak wel degelijk mantelzorg. Of mensen helpen en welke hulp mensen geven, wordt sterk door de context bepaald. Zo hangt de hulpbereidheid sterk af van de mogelijkheden (zoals of je tijd hebt en of je gezondheid het toelaat), maar ook van de relatie met de hulpbehoevende: mensen zijn vaker bereid om (heel) naaste familie te helpen dan vrienden of buren. Bij burenhulp zien we bovendien dat mensen vooral incidentele hulp willen geven aan buren die zij al kennen en aardig vinden. We kunnen dus stellen dat mensen vaak bereid zijn om hun naasten te helpen, maar zij deze hulp vooral zien als een aanvulling op overheidsvoorzieningen. Het is dan ook belangrijk niet alleen te investeren in goede mantelzorgondersteuning, zodat mantelzorgers hun activiteiten zo lang en zo goed mogelijk kunnen doen, maar ook in goede professionele zorg en ondersteuning!

Adviesraden kunnen met gemeenten en zorgmanagers bespreken of zij deze houding van burgers ten opzichte van mantelzorg herkennen. En nagaan hoe in hun eigen lokale context de ondersteuning van hulpbehoevenden èn hun mantelzorgers te verbeteren is.

Mirjam de Klerk en Alice de Boer
Beiden werkzaam bij het SCP
Deze blog is gebaseerd op diverse SCP-publicaties, waaronder het beleidssignalement mantelzorg (
Mantelzorgers in het vizier) dat zij samen met Inger Plaisier schreven 

©2020-2021 Koepel Adviesraden Sociaal Domein | Disclaimer | Privacy verklaring | Sitemap

Secretariaat
Zalmsteek 23
3192 MC Hoogvliet-Rotterdam